Giardia: hoe je deze buikparasiet oploopt tijdens een tropische reis

Giardia

Je bent net terug van een droomreis door Zuidoost-Azië of Zuid-Amerika, en in plaats van alleen mooie herinneringen neem je ook een hardnekkige buikklacht mee naar huis. Aanhoudende diarree, een opgeblazen gevoel en een vermoeidheid die maar niet weggaat: het kan wijzen op een besmetting met Giardia.

Deze microscopisch kleine parasiet is een van de meest voorkomende oorzaken van reizigersdiarree en komt vooral voor in tropische en subtropische gebieden waar de hygiëne en waterkwaliteit niet altijd op orde zijn. In dit artikel lees je wat Giardia precies is, hoe je het onderweg oploopt, wat je kunt doen om besmetting te voorkomen en hoe de behandeling eruitziet.

Wat is Giardia?

Giardia (voluit Giardia lamblia, ook wel Giardia duodenalis of intestinalis genoemd) is een eencellige parasiet die zich nestelt in je dunne darm. De infectie die hij veroorzaakt heet giardiasis. De parasiet komt wereldwijd voor, maar is vooral wijdverspreid in landen met een tropisch klimaat en beperkte sanitaire voorzieningen.

Het slimme, en vervelende, aan Giardia is dat de parasiet zich buiten je lichaam verpakt in een soort beschermend omhulsel: de cyste. In die vorm kan hij weken tot maanden overleven in water en op oppervlakken, zelfs in koud water en in water dat met chloor is behandeld. Zodra je zo’n cyste binnenkrijgt, komt de parasiet in je darm tot leven en begint hij zich te vermenigvuldigen. Daar verstoort hij de opname van voedingsstoffen, wat de typische klachten veroorzaakt.

Niet iedereen die besmet raakt, wordt trouwens ziek. Sommige mensen dragen de parasiet bij zich zonder klachten, maar kunnen anderen wél besmetten.

Hoe loop je Giardia op?

Giardia verspreidt zich via de zogenoemde fecaal-orale route. Dat klinkt onsmakelijk, en dat is het ook: de cysten komen uit de ontlasting van een besmet mens of dier en belanden vervolgens, via water of voedsel, in jouw mond. Onderweg in de tropen liggen de risico’s op een paar plekken op de loer.

De belangrijkste bron is besmet water. Denk aan kraanwater dat je gebruikt om je tanden te poetsen, ijsblokjes in je drankje, of water uit rivieren, meren en beekjes. Juist omdat de cysten zo goed tegen chloor bestand zijn, biedt “gewoon” behandeld leidingwater in veel bestemmingen onvoldoende bescherming.

Ook voedsel vormt een risico, vooral rauwe groenten en fruit die met besmet water zijn gewassen, of gerechten die door onhygiënische handen zijn bereid. Een salade of een ongeschild stuk fruit van een straatkraampje kan zomaar de boosdoener zijn.

Daarnaast kun je besmet raken door zwemmen in zoet water: als je per ongeluk een slok binnenkrijgt van een meer of langzaam stromende rivier, kun je meteen ook een lading cysten binnenkrijgen. Tot slot speelt hygiëne tussen mensen een rol. In hostels, op campings of bij groepsreizen kan de parasiet zich verspreiden via onvoldoende gewassen handen na een toiletbezoek.

Het lastige is dat de klachten niet meteen komen. De incubatietijd is meestal één tot drie weken, dus vaak merk je pas iets als je alweer thuis bent en je de bron nauwelijks nog kunt achterhalen.

Risicogebieden voor giardia

Giardia komt op elk continent voor, maar het risico is het grootst in regio’s waar de drinkwatervoorziening en sanitaire voorzieningen te wensen overlaten. De vuistregel is simpel: hoe minder betrouwbaar het kraanwater, hoe groter de kans op besmetting. Het gaat dus niet zozeer om het land op zich, maar om de omstandigheden ter plekke.

Azië

Zuid- en Zuidoost-Azië behoren tot de gebieden met het hoogste risico. Denk aan India, Nepal, Bangladesh en Pakistan, maar ook aan populaire backpackbestemmingen als Indonesië, Thailand, Vietnam, Cambodja en Laos.

Afrika

In grote delen van sub-Sahara-Afrika is Giardia wijdverspreid, bijvoorbeeld in landen als Kenia, Tanzania, Ethiopië, Ghana en Nigeria. Ook in Noord-Afrika, zoals Egypte en Marokko, komt de parasiet regelmatig voor.

Latijns-Amerika

Reizigers naar Midden- en Zuid-Amerika lopen eveneens een verhoogd risico, met name in landen als Peru, Bolivia, Ecuador, Guatemala, Mexico en delen van Brazilië.

Europa en overige gebieden

Ook buiten de klassieke tropen is Giardia niet afwezig. In delen van Oost-Europa en de Kaukasus komt het voor, en zelfs in afgelegen natuurgebieden dichter bij huis kun je besmet raken als je onbehandeld water uit meren, beken of bergstroompjes drinkt.

Reis je naar een van deze regio’s, wees dan extra alert op wat je drinkt en eet. De preventiemaatregelen hieronder helpen je daarbij.

Hoe kun je het voorkomen?

Gelukkig kun je met een aantal simpele gewoontes het risico op een Giardia-besmetting flink verkleinen. Water is daarbij het sleutelwoord.

Drink onderweg alleen water waarvan je zeker weet dat het veilig is. Gebruik bij voorkeur gebotteld water uit een verzegelde fles, of water dat je zelf goed hebt gekookt. Even aan de kook brengen is de meest betrouwbare manier om Giardia-cysten onschadelijk te maken. Heb je geen mogelijkheid om te koken, dan is een waterfilter met een poriegrootte van maximaal 1 micron een goed alternatief. Let op: chloor- en jodiumdruppels alleen zijn tegen Giardia minder betrouwbaar dan tegen bacteriën.

Gebruik datzelfde veilige water ook om je tanden mee te poetsen, en sla ijsblokjes af tenzij je zeker weet dat ze van veilig water zijn gemaakt. Voor eten geldt de beproefde vuistregel: boil it, cook it, peel it, or forget it. Kies dus voor goed verhitte gerechten, schil je fruit zelf en wees terughoudend met rauwe salades en ongepelde vruchten.

Verder helpt goede handhygiëne enorm. Was je handen grondig met zeep na elk toiletbezoek en vóór het eten, en neem desinfecterende handgel mee voor als er geen schoon water in de buurt is. Vermijd tot slot het inslikken van water tijdens het zwemmen in meren en rivieren. Met deze maatregelen verklein je niet alleen de kans op Giardia, maar ook op allerlei andere vormen van reizigersdiarree.

Giardia behandeling

Vermoed je dat je Giardia hebt opgelopen, bijvoorbeeld door aanhoudende, vaak vettige en drijvende diarree, veel winderigheid, een opgeblazen gevoel, misselijkheid en onverklaarbaar gewichtsverlies, ga dan naar je huisarts. De klachten kunnen weken aanhouden en soms zelfs een chronisch, terugkerend karakter krijgen. Vertel altijd dat je op reis bent geweest en waar je bent geweest, dat helpt bij het stellen van de juiste diagnose.

De arts kan de infectie bevestigen met een ontlastingsonderzoek. Omdat de parasiet niet continu wordt uitgescheiden, worden soms meerdere monsters op verschillende dagen gevraagd. Wordt Giardia aangetoond, dan volgt meestal een behandeling met antibiotica of een antiparasitair middel. Veelgebruikte medicijnen zijn metronidazol, tinidazol of nitazoxanide. Deze kuren zijn doorgaans kort en effectief.

Naast de medicijnen is het belangrijk om voldoende te blijven drinken, want door de diarree verlies je veel vocht en zouten. Orale rehydratievloeistof (ORS) kan daarbij helpen. Ga niet zelf experimenteren met overgebleven antibiotica uit je reisapotheek: de juiste diagnose en het juiste middel maken echt verschil, en onnodig antibioticagebruik werkt resistentie in de hand.

Tot slot

Giardia is een vervelende, maar goed behandelbare reissouvenir. Met wat aandacht voor veilig water, hygiënisch eten en schone handen verklein je de kans op besmetting aanzienlijk, zonder dat je van je reis een steriele onderneming hoeft te maken. Krijg je toch klachten die na thuiskomst aanhouden, wacht dan niet te lang en laat je onderzoeken bij de huisarts. Zo geniet je van je volgende tropische avontuur met alleen mooie herinneringen, en niet van een ongenode gast in je darmen.

Dit artikel is bedoeld ter informatie en vervangt geen medisch advies. Twijfel je over je klachten? Raadpleeg altijd je huisarts of een reizigerskliniek.

Bronnen

Vergeet niet om ORS mee te nemen! Shop nu